جدید ترین اخبار

فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی، آغاز عصر خرد

فرانسیس بیکن

فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی

آغاز عصر خرد ، فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی

نخستین کتاب بیکن با عنوان « ارغنون نو» بزرگترین اثر بیکن است. هیچکس مثل او به منطق، حیاتی نو نبخشیده است. اگر کسی می خواهد منطق بخواند باید از این کتاب شروع کند.

((این قسمت از فلسفه بشری که مربوط به منطق است به مذاق اغلب مردم خوشایند نیست؛ زیرا آن را دام و تله ای پر خار و خس می دانند که با باریک بینی و موشکافی گسترده باشند. … ولی اگر بخواهیم درباره اشیا از روی ارزش واقعی آن حکم کنیم، باید بگوییم که علوم عقلی کلید بقیه علوم دیگر است.))

به عقیده بیکن، فلسفه که مدتی مدید بیحاصل افتاده است نیازمند روش نوینی است که آن را حاصلخیز و بارور سازد. اشتباه بزرگ فلاسفه یونان این بود که آنها به نظر بیشتر از مشاهده اهمیت میدادند.ولی فکر و اندیشه باید معاون و مدد کار مشاهده باشد نه جانشین آن. بیکن در نخستین بند ((ارغوان نو)) با لحنی که گویی همه مابعدالطبیعه را به مبارزه می طلبد می گوید: (( انسان به عنوان مدیر و مبین طبیعت آن اندازه از نظم طبیعت می تواند آگاه شود که مشاهدات او به وی اجازه می دهد، ولی بیشتر از آن نه می داند و نه شایسته دانستن است.))

((حکمای پیش از سقراط در این باره عمیقتر از حکمای بعد از او بوده اند. مخصوصا ذیمقراطیس فکرش بیشتر متوجه واقعیات بود و در آسمانها پرواز نمیکرد؛ بنابراین جای شگفتی نیست که پیشرفت که پیشرفت فلسفه بعد از ارسطو اینهمه ناچیز بوده است؛ زیرا روش ارسطو را به کار بسته است. با روش ارسطو به دنبال او رفتن مثل آن است که بخواهند نور مستعاری را از نور اصلی بیشتر سازند. حال پس از آنکه دو هزار سال با ماشین اختراعی ارسطو منطق بازی، کردند، فلسفه به روزی افتاده است که کسی آن را به دیده احترام نمی نگرد. تمام نظریات و مسائل و مباحث قرون وسطا باید به دور ریخته شود و فراموش گردد؛ باید لوح ذهن را از آنچه خوانده ایم بشوییم و بر ورقی نو فلسفه ای از نو بنویسیم.

بنابراین گام نخستین تصفیه ذهن است. باید مانند کودکی صغیر از همه انتزاعیات و کلمات مختوم به ((ایسم)) بیگانه شویم. همه احکام پیش از وقوع را به دور بیفکنیم. باید بتهای ذهن را سرنگون سازیم.))

بت، در اصطلاح بیکن عبارت است از تصور باطلی از حقیقت و خیال محالی از اشیا. نخستین مسئله منطق آن است که چشمه خطاها و اشتباهات را کور سازیم.

((اگر ذهن انسانی مطلبی را باور کرد، خواه به علت آنکه مردم آن را باور کرده و پذیرفته اند و خواه به علت آنکه از ایمان به آن خوشی و لذتی حاصل می گردد، میخواهد از هر چیز دیگری برای تایید و اثبات آن استفاده کند و اگر ادله  قوی و براهین متعدد برخلاف آن وجود داشته باشد ، یا مورد توجه قرار نمیدهد یا ارزشی برای آن قائل نمی گردد، یا با تمسک به یک فرق جزئی می خواهد آن ادله را نفی کند و به دور اندازد؛ این کار را بدون تعقل و بررسی انجام می دهد، بی آنکه از عقیده  قبلی خود دست بکشد و آن را فدای حقیقت و واقع بکند. تمام خرافات از قبیل عقیده به احکام نجوم و رویا ها و تفألات و غیب گویی ها و امثال آن به هم شبیه است.

عقیده به این خرافات از اینجا ناشی شده که فقط یک بار یا در یک قضیه نتیجه مثبت داده است ولی هیچکس دفعات بی شماری را که این خرافات نتیجه منفی داده است در نظر نمی آورد.

مردم نخست مسئله ای را بر طبق دلخواه خود تصدیق می کنند. آن گاه دنبال تجربه و آزمایش آن می روند و پس از آنکه آن را با میل و هوس خود تطبیق کردند، همچون اسیری در رکاب خود می دوانند.

قوه مدرکه انسان نور محض نیست بلکه با میل و هوا و هوس او در هم آمیخته است؛ علمی که از این طریق به دست می آید باید «علم برطبق دلخواه» نامیده شود.

ما به راه های نوین استدلال و آلات جدید معرفت نیازمندیم.

جای شرمساری است که نواحی و مناطق مجهول کره زمین در عصر ما به سرعت کشف شود ولی مناطق کره ی معنوی هنوز محدود به همان کشفیات قدما باشد.

 اشکالات کار ما ناشی از پیروی از اصول قدما و به کار بستن قیاس است. برای آن به کشف حقیقتی موفق نمی شویم که اصول محترم ولی قابل بحث قدما برای ما را دوباره در معرض تجربه و آزمایش بیاوریم.

 

فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی، آغاز عصر خرد

فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی، آغاز عصر خرد

فرانسیس بیکن و حمله به فلسفه علم ارسطویی، آغاز عصر خرد

 

منبع : تاریخ فلسفه – ویل دورانت- ترجمه عباس زریاب

 

درباره بهروز آکادمی

بهروز آکادمی محلی است برای ارتقا سطح دانش شما در زمینه های گوناگون شعار ما: دانش یعنی قدرت

پاسخی بنویسید

error: شما اجازه کپی برداری از مطالب این سایت را ندارید!